Antičko naselje Medijana najveće je po površini u okolini Naisusa. Podignuto je na levoj obali Nišave, uz trasu antičkog puta ka Sofiji. Udaljeno je 3 rimske milje (oko 4,5 km) od antičkog grada i opredeljeno kao njegovo predgrađe. U istorijskim izvorima se pominje u dva navrata. Prvi pomen zabeležen je kod Amijana Marcelina (XXVI 5,1) koji Medijanu navodi kao mesto u kome su se kraće zadržali braća – carevi Valentinijan i Valens 364. godine. Tom prilikom izvršili su podelu pratnje – vojnih zapovednika, četa i carskih dvora (dvorijana).
Drugi pomen Medijane zabeležen je kod Prokopija (Deaedif. 4,123,2) koji nabrajajući novoizgrađena vojna utvrđena u okolini Naissusa, navodi da je jedno takv utvrđenje podignuto i u Medijani.
Precizniji podaci o prostranstvu naselja i njegovoj urbanistčkoj šemi, utvrđeni su 1961. sistemskim sondiranjem terena pod rukovodstvom M. Grbića. Tom prilikom konstantovao je da se naselje sa vilama i objektima za preradu i smeštaj poljoprivrednih proizvoda prostire na oko 40 hektara. Središte naselja je, po svojoj prilici, bilo oko luksuzne vile nad čijom je jednom njenom prostorijom 1936. podignuta zgrada muzeja.
Društvenom, ekonomskom, urbanističkom i kulturnom prosperitetu naselja delom je, svakako, doprineo i Konstantin I (306-337). Podizanje vilana Medijani započeto je u drugoj polovini III, a nastavljeno sa većim intezitetom u IV veku kada Naissus i Medijana postaju privremena rezidencija mnogih careva i ugodno odmorište na dugim i čestim putovanjima na Istok. Ovakvom datovanju nastanka naselja ide u prilog i do sada otkriveni materijal sa iskopavanja. Materijalnih ostataka koji bi mogli potvrditi život u aselju pre kraja III, odnosno početka IV veka nemamo. Pođto nije bilo utvrđeno, naselje je nekoliko puta stradalo, naročito sredinom i u drugoj polovini V veka kada Huni (441.) a nešto kasnije Goti (471.) osvajaju Nisissus.
Samo nekoliko decenija nakon izgradnje vinzantijskog vojnog utvrđenja, medijansko naselje je ponovo stradalo. Osvojeni su i porušeni mnogi gradovi i naselja mešu kojima u Naissus 578. – 579. od slovena, a najverovatnije, 587. i od Avara.
Nakon slovensko – avarskog rušenja, život je na Medijani zamro za dugi niz vekova. Nekoliko ukopa u peristilu luksuzne vile svedoči o sporadičnom naseljavanju ovog terena u srednjem veku.
Od antičkog naselja delimično su otkriveni kupatilo, villa suburbana, dve vile rustike (A i B), žitnica, rezervoar za vodosnavdevanje, zanatski centar i delovi antičke i srednjovekovne nekropole.
MEDIJANA
Tel.+381 18 550 433
Utorak - subota: 9 -16h
Nedeljom: 10 - 14h
Ponedeljkom ne radi.
(zatvoreno u zimskom periodu od 01. novembra do 01. aprila)
Cena ulaznica - Muzej Medijana, Ćele Kula i logor Crveni Krst:
| deca: |
100,00 dinara - poseta 1 muzeju |
| 120.00 dinara - poseta 2 ili 3 muzeja |
| odrasli: |
120,00 dinara - poseta 1 muzeju |
| 150.00 dinara - poseta 2 ili 3 muzeja |
| |
